Recently in Fælni Category

Fælni er kvíðaröskun sem lýsir sér í mikilli og órökréttri hræðslu við tiltekið fyrirbæri.
Þetta veldur sterkri löngun til að forðast það sem óttinn beinist að. Einstaklingurinn
veit að óttinn er ýktur og óraunhæfur miðað við raunverulega hættu en hann hliðrar sér
samt hjá óþægilegum staðreyndum og óttinn hjaðnar. Þessi léttir blæs lífi í fælni og
kemur í veg fyrir að hún fjari út af sjálfu sér.
Til þess að hægt sé að tala um fælni verður óttinn í senn að valda röskun í daglegu
lífi og vera yfirdrifinn.

Fælni er flokkuð í þrjá undirflokka, í víðáttufælni, félagsfælni og afmarkaða fælni.
Fólk með víðáttufælni óttast víðáttur eins og nafnið gefur til kynna, sérstaklega þegar það
er eitt á ferð. Það hræðist þó einnig fjölfarna staði eins og verslunarmiðstöðvar og staði sem eru lokaðir af eins og lyftur eða lestarvagna. Víðáttufælið fólk óttast alla þessa staði því þeir eiga það sameiginlegt að erfitt er að komast í burtu eða leita hjálpar ef það skyldi fá felmturskast. Í felmturkasti verður fólk óstjórnlega kvíðið, það svitnar, fær öran hjartslátt, á erfitt með andardrátt, fær verk fyrir brjóstið og jafnvel telur sig vera að missa stjórn eða deyja ! Svona köst eru ekki hættuleg en þeir sem fá svoleiðis köst telja þau vera það.

Félagsfælið fólk hræðist að verða sér til skammar fyrir framan annað fólk. Það er líka hrætt við að aðrir dæmi það á einhvern hátt, finnist það heimskt, furðulegt eða veikgeðja. Þó er algengast að fólk hræðist það að tala fyrir framan aðra. Þessi fælni getur orðið svo alvarleg að fólk óttast jafnvel að nota almenningssalerni eða jafnvel borða fyrir framan aðra.
Ólíkt víðáttufælni og félagsfælni beinist afmörkuð fælni aðeins að einu tilteknu fyrirbæri
En afmörkuð fælni skiptist svo aftur í fernt: dýrafælni, náttúrufælni, aðstæðubundin fælni og blóðfælni.

Fælni bera menn ekki á torg. Hinir fælnu bera harm sinn í hljóði og fyrirverða sig fyrir að eiga erfitt með að framkvæma margt af því sem öðrum reynist auðvelt. Þeir mæta líka oft á tíðum skilningsleysi þegar þeir bera sig upp við aðra og leita hjálpar.

Í þessum pistil ætla ég að taka saman helstu atriði félagsfælni.



Hvað er Félagsfælni

Þegar fólk er spurt hvort það sé feimið, þá svara allt að 40% því játandi. Með feimni á fólk trúlega við það að finna stundum til óöryggis við nýstárlegar aðstæður eða í návist ókunnugra. Feimni hefur trúlega oft verið gagnleg áður fyrr, og er það e.t.v. ennþá þar sem hún leiðir til varkárni í samskiptum. Þegar varkárnin keyrir úr hófi fram er hins vegar ekki um feimni að ræða, heldur félagsfælni.

Félagsfælni einkennist fyrst og fremst af miklum og stöðugum ótta við félagslegar kringumstæður af einhverju tagi eða við að verða veginn og metinn af öðru fólki. Óttinn stafar af því sem einstaklingurinn heldur að gæti hugsanlega gerst, að hann hegði sér með þeim hætti að hann verði að athlægi eða verði sér til minnkunar. Að hendur hans taki að skjálfa og hann missi það sem hann heldur á, eða að hann stami, segi eitthvað óviðeigandi, svitni svo að sjáist o.s.frv. Hann forðast aðstæður sem hann telur að kalli fram vanlíðan hans, og láti hann sig hafa þær fyllist hann afar miklum kvíða og óþægindum.

Hverjir eru haldnir félagsfælni ?

Á allra síðustu árum hafa augu fólk opnast fyrir því að félagsfælni ( eins og hún er skilgreind hér fyrr) er útbreiddara vandamál en talið var til skamms tíma. Það er reyndar alltaf matsatriði hvenær líta beri á tiltekin einkenni sem vísbendingu um geðröskun en engu að síður benda rannsóknir á félagsfælni eindregið til þess að hér sé um umfangsmikinn vanda að ræða og er talið að 12- 13% af mannskinu þjáist einhverntíman af félagsfælni.

Hvað veldur félagsfælni ?

Það er eins með félagsfælni og flesta kvilla eða raskanir sem fjallað er um á þessum vef að skynsamlegast er að ganga út frá því að flókið samspil margra ólíkra þátta liggi að baki þeirra. Ýmsar orsakir eru þó þekktar.

Fyrst er að nefna skapgerðareinkenni sem fólki hlotnast í vöggugjöf. Mjög snemma er hægt að greina hjá börnum hvort þau vilja halda sig til hlés, eru feimin, eða leika við hvern sinn fingur í návist annarra. Hlédræg börn virðast eiga það frekar á hættu að verða félagsfælin en glaðvær börn. Skapgerð er því áhættuþáttur í félagsfælni, þó hann sé trúlega í fæstum tilvikum nægjanlegur einn og sér. Því til viðbótar má nefna eins konar ýkta sjálfsvitund sem bólar á upp úr 10 ára aldri og kemur fram í feimni. Rætur slíkrar sjálfsvitundar eru vitanlega aukinn vitsmunalegur þroski en hjá sumum keyrir hún úr hófi fram í feimni. Þetta kemur heim og saman við frásagnir fólks sem segist hafa verið feimið svo lengi sem það muni eftir sér eða að feimnin hafi byrjað um eða rétt fyrir kynþroskaskeiðið. Stundum má rekja félagsfælni til sársaukafullrar reynslu, t.d. stríðni, sem einstaklingurinn hefur orðið fyrir eða jafnvel séð aðra verða fyrir. Þegar hægt er að rekja upphaf fælninnar til slíkrar reynslu er sagt að skilyrðing hafi átt sér stað. Í mörgum tilvikum, einkum þegar um almenna félagsfælni er að ræða er hins vegar ekki hægt að benda á slíkan atburð sem fælnin eigi upphaf sitt í og jafnvel þegar um það er að ræða má ætla að skilyrðing af þessu tæi eigi sér fyrst og fremst stað þegar aðrir áhættuþættir (eins og tilteki skapgerð eru einnig til staðar).



Heimildir

Pesona.is