Skilyrt viðbragð er þegar líffæri bregst við ytra áreiti.
Ytra áreiti getur verið margt, t.d ljós og myrkur, hljóð, lykt, hiti og kuldi.
Tökum dæmi um hund, hundur gefur frá sér munnvatn, ekki af því að hann fékk mat
í munninn heldur líka þegar hann heyrir fótatak þann sem gefur honum mat.
Hundurinn brást við ytra áreiti og taugaboð bárust frá munnvatnskirtli til
heila, s.s fótatakið merkir: Matur á leiðinni.
Svo er það ósjálfrátt viðbragð. Segjum sem svo að þú
situr með slakan fót og slegið er létt á réttan stað fyrir neðan hnéskelina.
Fóturinn kippist og réttir úr sér, við þetta viðbragð strekkist á sin sem togar
í vöðvann í framanverðu lærinu þannig að hann lengist. Í lærvöðvanum eru
skynfæri sem kallast vöðvaspólur og sjá þau um að senda boð til
miðtaugakerfisins. Þessi skynfæri nema lenginguna sem verður á vöðvanum og
senda boð eftir skyntaugungi upp í mænuna. Mænan sendir til baka boð um
hreyfitaugungi um að strekkja skuli á lærvöðvanum að framan um leið og önnur
boð um að slaka skuli á lærvöðvanum að aftan. Þessi boð fara aðeins um mænuna
en ekki í gegnum heilann, því eru þau fullkomlega ósjálfráð.
Viðbrögð eins og hnéviðbragðið er hlui af jafnvægisstjórnunarkerfi líkamans. Ef við á gangi og verðum fyrir skyndilegri ójafnvægi þá verðum við að geta brugðist hratt við til að leiðrétta það áður en við dettum.
Fleiri ósjálfráð viðbrögð, t.d þegar fólk hnerrar. Við hnerra verður slímhúðin
í nefinu fyrir ertingu. Ýmislegt getur valdið ertingu, skært ljós, veirusýking,
mengun, reykur osfrv. Við þessa ertingu berst boð til heilans sem svarar með
boði til vöðva um öfluga útöndun sem á að þeyta því sem ertingunni olli út úr
öndunarveginum
Heimild:
http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=58837
http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5123
http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=2618
