List á opinberum vettvangi
 |
| Laugardaginn 18. febrúar hélt Reykjavíkurborg opinn fund í nefnd sem fjalla á um 'List í almenningsrými' (við FUGLar teljum að um sé að ræða 'List á opinberum vettvangi', en hver fugl sýngur með sínu nefi!). Fundurinn hófst með fyrirlestri Charlotte Cohen um opinbera list í BNA og í kjölfarið spunnust fjörugar umræður um list á opinberum vettvangi á Íslandi sem nefndarmeðlimir leiddu. |
 |
Charlotte Cohen stýrir verkefnum sem snúa að list á opinberum vettvangi á austurstrond Bandaríkjanna, en áður sá hún um sambærileg verkefni í New York borg. Kynning hennar á þeim verkefnum sem hún hefur haft umsjón með vakti fólk til umhugsunar um stöðu mála hér á landi þar sem verkefni á opinberum vettvangi eru annaðhvort undir yfirskyni 'skreytingar' eða rekin af einstökum listamönnum án verulegs stuðnings yfirvalda. |
 |
| Verkefnin sem Charlotte kynnti voru fjölbreytt og flokkuð í nokkrar tegundir. Hún hóf umfjöllun sína á félagslegri list, þar sem listamenn byggðu inngrip sín í menningu sýningarstaðarins á könnun á félagslegum og sögulegum raunveruleika þess staðar sem verkið var sett upp á. Hér hefur listamaður í New York búið til litlar einingar sem tengjast sögu og félagslegum veruleika samfélagsins sem múraðar hafa verið inn í glerveggi menntaskóla. tilgangur verksins er að vekja unglingana til meðvitundar um félagslega stöðu sína og sögu. Það er athyglisvert hvernig verkið er 'múrað' inn í burðarvirki og skilrúm skólans. |
 |
| Verkið sem Charlotte kynnir hér er sama marki brennt, listamaðurinn hefur átt þátt í gerð handriðsins sem verndar nemendur skóla frá því að falla niður í anndyri. Hann hefur fellt inn í handriðið myndir úr umhverfi skólans auk þess sem nemendur heyra hljóðin í samfélaginu. |
 |
| Þó nokkur fjöldi áhorfenda mætti á fundinn, að mestu leyti myndlistarmenn. Hér sjáum við baksvipinn á Eygló Harðardóttur (FUGL03) og Ragnhildi Stefánsdóttur á meðal áhorfenda. |
 |
| Í því verkefni sem hér um ræðir býr listamaðurinn til lífræðn form í dýragarði sem þróast og breytast með tímanum. Um er að ræða verkefni sem tekur mörg ár og þar sem íbúar í samfélaginu fylgjast með framrás tímans með því að fylgjast með því hvernig alls konar kynjadýramyndir vaxa og dafna í garðinum. |
 |
| Hér er annað verkefni úr menntaskóla. Listamaðurinn hefur búið til 12 kassa þar sem nemendur geta tjáð hugmyndir sínar og komið til skila, hvort sem um er að ræða tillögur til úrbóta eða drauma. Listamaðurinn gaf skólanum einnig tölvu þannig að hann gæti prentað hugmyndir nemenda og gefið út. það var athyglisvert að heyra hvernig verkið var stöðugt háð afstöðu skólastjórans hverju sinni, sumir vildu birta niðurstöður veksins á meðan aðrir kusu að hunsa þær. Þó fékk verkið sjálft að vera óáreitt í gegnum tíðina. |
 |
| Í þessu verki breytist leikvöllur barna í risastórt hljóðfærði. Hljóðið endurkastast og er leitt eftir pípum um leikvöllinn, auk þess sem hægt er að berja á leikhluti hans hér og þar. Um er að ræða verk sem er bæði formrænt, háð lögmálum eðlisfræði, og upplýsandi um eðli hljóðs í umhverfinu. |
 |
| Í mörgum verkum sem Charlotte kynnti var innihaldið meira bundið listrænum og fagurfræðilegum áherslum listamannsins en á skoðun á veruleika umhverfisins. Mörg verk voru hefðbundin og voru í raun einungis myndlýsing á atburðum og sögu þess umhverfis sem þau voru gerð í. Í þessu verki mótar málari sem skapar formföst málverk umhverfið fyrir framan dómshús með sínum eigin formáherslum. Þarna eru það ekki áhorfendur sem móta slóðir sínar, heldur eru þeir bundnir formrænum ákvörðunum eins listamanns. Þetta minnir meira á einræðistilburði Loðvíks 14 en áhorfendavænan garð fyrir utan lýðræðslegt dómshús. |
 |
| Fjöldi áhorfenda fylgdist með fyrirlestri Charlotte Cohen, þótt óneitanlega hefðu fleiri listamenn og þeir sem hafa með umhverfi Reykjavíkurborgar mátt vera á staðnum. Stefán Jón Hafstein leiddi umræðurnar af skörungskap og Þórunn Sigurðardóttir, listrænn stjórnandi Listahátíðar voru viðstödd, en fulltrúar FUGLs sáu hvorki Dag, formann skiplagsnefndar, né Vilhjálm, borgarstjóraefni sjálfstæðismanna, á meðal áhorfenda. Það er mikilvægt að stjórnvöld séu að verða meðvituð um fagurfræðilegt og félagslegt gildi umhverfis borgarinnar, en hinsvegar skiptir miklu mália að þekking á stefnumótun á þessu sviði sé til staðar á vettvangi skipulags og heildarstefnumótunar í samfélaginu. |
 |
| Í lokin fjallaði Charlotte um listamenn sem höfðu viðameira hlutverki að gegna í framkvæmd verkefna en við eigum að venjast. Í mörgum tilfellum báru listamennirnir ábyrgð á útlitshönnun margslunginna verkefna í heild. Hér sýnir Charlotte verk eftir Jody Pinto þar sem hún hannar útlit fyrir alla aðstöðu við ströndina í bæ í Suður-Kalíforníu. Greinilegt var að mikilvægt þótti að listamaður sæi um hugmyndafræði hönnunarinnar þótt arkítektar og verkfræðingar kæmu einnig að verkefninu og sæu um útfærsluna. |
 |
| Umfangsmesta verkefnið á þessu sviði var þetta hér þar sem listamenn stýrðu hönnun á skolphreinsistöð, þar sem marmiðið var að gera hana aðgengilega almenningi. Hér fengu listamennirnir hvað frjálsastar hendur um útfærslu, þeir leiddu hóp hönnuða og þeirra hugmyndir réðu alfarið endanlegri útfærðslu. Þarna eru listamennirnir í raun orðnir hönnuðir og spurning hver munurinn er á því hvort starfsheiti þess sem tekur slíkt verkefni að sér sé 'arkítekt' eða 'myndlistarmaður'. Þarna er það spurning hvort mismunandi bakgrunnur ráði miklu um afstöðu til útfærslu verksins. |
 |
| Seinni hluti fundarins voru pallborðsumræður þar sem meðlimir nýskipaðs þverfaglegs hóps sem ætlað er að leggja grunn að stefnumótun um list í almenningsrými í borginni fluttu stutt erindi og svöruðu síðan fyrirspurnum. Hafþór Yngvason safnstjóri Listasafns Reykjavíkur leiðir hópinn en hann skipa Ólöf Nordal myndlistarmaður, Júlíana Gottskálksdóttir listsagnfræðingur, Dr. Sigurður Gylfi Magnússon sagnfæðingur, Helga Bragadóttir skipulagsfulltrúi og Pétur H. Ámannsson arkitekt. Hér fjallar Pétur um bílastæðahús við Kringluna þar sem Kristinn Hrafnsson var virkur þáttakandi í hönnunarferlinu með Stúdíó Granda. Þótt listamenn hafi komið í nokkrum mæli að hönnun mannvirkja á Íslandi þá er þetta þó það verkefni þar sem framkvæmdin hefur tekist hvað best, enda listamaðurinn fullgildur þáttakandi í ákvörðunum um hönnunina. |
 |
| Hér ræðir Áslaug Thorlacius um aðkomu listamanna að skipulagi og 'listskreytingum' verkefna í Reykjavík. Hún taldi skipun nefndarinnar mikilvægan áfanga en lagði einnig áherslu á að yfirvöld þyrftu að leggja mun meira á sig við að uppfylla markmið laga um 'Listskreytingar opinberra bygginga', óháð því hvort þau væru sammála skilgreiningu á sjóðnum eður ei. |
 |
Hörpu Björnsdóttur var mikið niðri fyrir um aðkomu listamanna að umhverfi borgarinnar. Taldi hún að of mikið væri einblínt á 'karllæg' viðhorf í skipulagi og umhverfi, þar sem listamenn væru kallaðir til væri of oft um að ræða minnismerki en að það gleymdist að líta til þáttar myndlistar í því að skapa lifandi samfélag í borginni, þáttar sem hægt væri að efla með tímabundnum listviðburðum og listverkefnum sem hefðu meiri skírskotun í samfélaginu sem slíku. Í kjölfarið ræddu menn þessar hugmyndir, og voru margir á því að aðkoma listamanna að skipulagi í borginni mætti vera mun meiri og fyrr á skipulagsferlinu þannig að rýmið í borginni væri opið fyrir listrænni þátttöku. Eins var mál manna að borgaryfirvöld ættu að leggja meiri ábyrgð á einkaaðila, sem í síauknum mæli bera ábyrgð á allri byggingarstarfsemi í borginni, þannig að þeir væru skyldaðir, eða hvattir ötullega, til að opna og bæta hið opinbera rými í borginni. Það verður fróðlegt að sjá hvort þessi fundur og skipan nefndarinnar leiðir til aðkomu listamanna í auknum mæli að ákvörðunartöku og úrvinnslu í umhverfi borgarinnar. Að mati FUGLsfólks er þörf á því í borginni að listamenn fái tækifæri til að láta að sér kveða í auknum mæli á opinberum vettvangi, utan stofurýmis gallería og listasafna. Listamenn eru með fagurfræðilega og hugmyndafræðilega þekkingu á myndrænu umhverfi borgarinnar. Þeir geta nýtt sér þessa þekkingu til að hafa áhrif á borgarumhverfið í heild, þannig að það henti betur borgurunum og verði meira aðlaðandi fyrir líf fólks í borginni. auk þess geta þeir með tímabundnum og staðbundnum verkefnum auðgað tilfinningu og skynjun fólks fyrir umhverfi sínu. Það er mikilvægt að í framtíðinni verði listamenn gert kleyft að virkir þátttakendur í samfélaginu og þróun þess, sér í lagi í mótun og nýtingu hins opinbera rýmis sem almenningur nýtir sér í síauknum mæli. |